Regulacje dotyczące legalizacji pobytu cudzoziemców w Polsce stanowią dynamicznie zmieniającą się gałąź prawa administracyjnego. Z punktu widzenia cudzoziemców, kluczowym aspektem pozostaje terminowość postępowań o udzielenie zezwolenia na pobyt i możliwość uzyskania karty pobytu w ustawowych terminach.
W niniejszym opracowaniu poddano analizie obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa oraz konsekwencje wstrzymania biegu terminów procesowych na mocy ustaw wprowadzonych w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy. Szczególna uwaga została poświęcona środkowi, jakim jest skarga na bezczynność wojewody wnoszona do sądu administracyjnego.
Czas trwania postępowania o kartę pobytu
Ustawowe terminy załatwienia spraw dotyczących pobytu cudzoziemców określa Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm.):
- Pobyt czasowy – decyzję wydaje się w terminie 60 dni (art. 112a Ustawy o cudzoziemcach).
- Pobyt stały – termin na wydanie decyzji wynosi 6 miesięcy (art. 210 Ustawy o cudzoziemcach).
- Pobyt rezydenta długoterminowego UE – decyzję wydaje się w 6 miesięcy (art. 222d Ustawy o cudzoziemcach (przepis dodany ustawą z dnia 21 listopada 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1794, przepis ten nie wszedł jeszcze w życie).
Ustawa każdorazowo określa, od kiedy należy liczyć ww. terminy. W niektórych sytuacjach, prowadzenie sprawy przez organ z przekroczeniem ustawowych terminów, może uprawniać cudzoziemca do podjęcia kroków prawnych, w tym złożenia ponaglenia w przypadku bezczynności lub przewlekłości w prowadzeniu postępowania, a także skargi na bezczynność lub przewlekłość sprawy do właściwego sądu administracyjnego.
Zawieszenie terminów do 4 marca 2026 r. – co oznacza art. 100d specustawy?
Zawieszenie biegu terminów w sprawach dotyczących pobytu cudzoziemców reguluje wielokrotnie dotychczas nowelizowany art. 100d Ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 337 ze zm.), który wprowadził następujące regulacje:
- Okres zawieszenia terminów załatwienia spraw– do 4 marca 2026 r., w tym czasie bieg terminów w sprawach dotyczących zezwoleń na pobyt czasowy, stały i rezydenta UE nie rozpoczyna się lub ulega zawieszeniu na ten okres.
- Zakres – obejmuje prowadzenie postępowań o udzielenie, zmianę i cofnięcie zezwoleń na pobyt.
- Skutki w postępowaniu – w okresie zawieszenia:
- nie stosuje się przepisów o bezczynności organu (art. 100d ust. 3 pkt 1),
- organ nie musi powiadamiać strony o przekroczeniu terminów (art. 100d ust. 3 pkt 1),
- nie grożą sankcje finansowe ani grzywny za niewydanie decyzji w terminie (art. 100d ust. 3 pkt 2).
Zgodnie z Ustawą, zaprzestanie czynności przez organ lub ich dokonywanie z opóźnieniem, we wskazanym okresie, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W praktyce oznacza to, że ponaglenia składane w toku postępowania administracyjnego w tym czasie pozostają bezskuteczne i pozostawiane są bez rozpoznania. Przepis ten w teorii pozbawiał także stronę możliwości złożenia w sposób skuteczny skargi na bezczynność do sądu administracyjnego.
Orzecznictwo dotyczące bezczynności w postępowaniach legalizacyjnych
Na tle obowiązywania art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa wykształciła się rozbudowana i początkowo niejednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych dotycząca dopuszczalności skarg na bezczynność oraz przewlekłość postępowań w sprawach legalizacji pobytu cudzoziemców.
W szeregu ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny wskazał jednak, że kolejne przedłużenia obowiązywania regulacji zawieszających bieg terminów załatwiania spraw pobytowych, po dniu 30 czerwca 2024 r., nie znajdują już uzasadnienia w nadzwyczajnych okolicznościach związanych z konfliktem zbrojnym w Ukrainie. Zdaniem NSA, tak daleko idące ograniczenie prawa do sądu w sprawach bezczynności i przewlekłości postępowania narusza zasadę proporcjonalności oraz konstytucyjne i unijne gwarancje prawa do skutecznego środka prawnego (por. m.in. wyroki NSA z 19 maja 2025 r., II OSK 2921/24; z 3 lipca 2025 r., II OSK 3117/24; z 25 września 2025 r., II OSK 2646/24).
Oznacza to, że w przypadku przedłużającego się postępowania, cudzoziemcy mogą dochodzić swoich praw przed sądem administracyjnym, niezależnie od faktu wprowadzenia szczególnych rozwiązań prawnych dotyczących biegu terminów na załatwienie sprawy.
Ponaglenie i skarga na bezczynność wojewody do sądu administracyjnego
W sytuacji, gdy postępowanie w sprawie legalizacji pobytu cudzoziemca przekracza ustawowe terminy lub organ prowadzi postępowanie w sposób przewlekły, cudzoziemcy mogą rozważyć podjęcie kroków prawnych przewidzianych prawem, takich jak:
- złożyć ponaglenie do organu wyższej instancji (w przypadku spraw o wydanie decyzji pobytowej to Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców).
- wnieść skargę na bezczynność lub przewlekłość do właściwego sądu administracyjnego.
Podsumowanie
Terminy załatwienia spraw pobytowych cudzoziemców pozostają nadal zawieszone, co wynika bezpośrednio z obowiązujących przepisów prawa, w tym art. 100d Ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Jednocześnie z najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż cudzoziemcy mają możliwość skutecznego wniesienia skargi na bezczynność Wojewody lub przewlekłość postępowania administracyjnego w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt. Należy jednak pamiętać, że skuteczność skargi zależy od indywidualnych okoliczności sprawy i przedstawionej argumentacji, dlatego nie można przewidzieć, jakie rozstrzygnięcie zapadnie w danym przypadku.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W celu uzyskania indywidualnej pomocy prawnej zalecamy kontakt z kancelarią.
Potrzebujesz pomocy prawnej przy legalizacji pobytu lub pracy?
👉 Skorzystaj z pomocy prawnika imigracyjnego – zobacz ofertę
